Witold Gombrowicz — Ferdydurke

Co musisz wiedzieć o lekturze

Ferdydurke Witolda Gombrowicza to jedna z najważniejszych powieści polskiej literatury XX wieku, która od momentu publikacji w 1937 roku budzi skrajne emocje i interpretacje. Utwór stanowi radykalną krytykę wszelkich form dojrzałości, kultury i społecznych konwenansów, jednocześnie będąc genialną grą z czytelnikiem i tradycją literacką. Głównym bohaterem jest trzydziestoletni Józio Kowalski, który pewnego ranka zostaje dosłownie cofnięty do dzieciństwa przez profesora Pimkę. To symboliczne "odmłodzenie" nie jest jednak błogosławieństwem, lecz koszmarem – Józio musi wrócić do szkolnej ławki, podporządkować się absurdalnym rygorom edukacji i na nowo przeżyć upokorzenia związane z niedojrzałością. Gombrowicz pokazuje, że zarówno dzieciństwo, jak i dorosłość to sztuczne konstrukty społeczne, maski narzucane przez innych. Kluczowym pojęciem powieści jest "gęba" – twarz, którą przybieramy w kontakcie z innymi, forma narzucana z zewnątrz. Józio nieustannie zmaga się z tym, że inni go "tworzą", nadają mu kształt, którego nie chce. Struktura powieści opiera się na trzech głównych epizodach. Pierwszy to szkoła, gdzie Gombrowicz bezlitośnie wyśmiewa polski system edukacji. Profesor Pimko uosabia fałszywą powagę i sztuczność kultury wysokiej, uczniowie dzielą się na "gębę zadziorną" i "gębę słodką", a lekcje polskiego zamieniają się w groteskową parodię kultu wielkich poetów. Scena z interpretacją wiersza Słowackiego pokazuje, jak literatura staje się narzędziem zniewolenia, a nie wyzwolenia. Drugi epizod to pobyt w domu państwa Młodziaków, przedstawicieli nowoczesnej inteligencji. Ich obsesja na punkcie "nowoczesności" i "postępu" okazuje się równie sztuczna jak tradycjonalizm. Córka Zośka, obiekt…