Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią

Co musisz wiedzieć o lekturze

"Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" to jeden z najważniejszych utworów Jana Kochanowskiego, dialog alegoryczny powstały prawdopodobnie w latach siedemdziesiątych XVI wieku. Utwór należy do nurtu literatury memento mori i stanowi poetycką refleksję nad nieuchronnością śmierci oraz sensem ludzkiego życia. Kochanowski sięga tu po średniowieczną konwencję dialogu ze Śmiercią, nadając jej renesansowy kształt i głębię filozoficzną. Głównym bohaterem jest Mistrz Polikarp, postać fikcyjna, której imię pochodzi od greckiego "polykárpos" oznaczającego "obfitujący w owoce" lub "wieloowocny". To człowiek w sile wieku, uczony, zamożny, cieszący się życiem i jego dobrami. Reprezentuje typ renesansowego humanisty, który wierzy w wartość ziemskiego bytowania, w możliwość osiągnięcia szczęścia przez rozwijanie talentów i korzystanie z darów losu. Druga postać to Śmierć, przedstawiona jako bezwzględna siła, która nie liczy się z ludzkimi argumentami, planami czy zasługami. Śmierć w utworze jest personifikacją, ale pozbawiona jest typowych dla średniowiecza makabrycznie-przerażających cech. Działa chłodno, rzeczowo, nieubłaganie. Utwór rozpoczyna się od zaskoczenia Polikarpa wizytą Śmierci. Bohater nie może uwierzyć, że jego czas już nadszedł. Próbuje różnych strategii obronnych. Najpierw odwołuje się do swojej młodości i zdrowia, argumentując że śmierć powinna zabierać starców i chorych, nie ludzi w kwiecie wieku. Śmierć odpowiada, że nie wybiera według ludzkich kryteriów, że jej natura jest nieprzewidywalna. Polikarp próbuje następnie negocjacji, prosi o odroczenie, tłumacząc że ma niedokończone sprawy, plany, zobowiązania. Śmierć pozostaje niewzruszona, przypominając że każdy ma zawsze coś niedokończonego. Bohater odwołuje się…